Whois ve RDAP Nedir?
Whois, bir alan adının (domain) tescil edilip edilmediğini, hangi kayıt kuruluşu (registrar) üzerinden yönetildiğini, tescil ve bitiş tarihleriyle isim sunucularını (NS) gösteren küresel sorgulama protokolüdür. İlk standartları 1982 yılında RFC 812 ile atılan ve günümüzde Port 43 TCP (RFC 3912) üzerinden çalışan klasik Whois sistemi, yıllarca düz metin yanıtlar üretti.
Günümüzde ise ICANN, küresel alan adlarında (.com, .net, .org ve yeni nesil gTLD uzantıları) RDAP (Registration Data Access Protocol) standardını esas almaktadır. RDAP verileri düz metin yerine HTTPS üzerinden standartlaştırılmış JSON formatında iletir. Buna karşılık Türkiye ülke kodu uzantıları (.tr, .com.tr, .org.tr, .net.tr) BTK bünyesindeki TRABİS altyapısı tarafından yönetilir ve güncel kayıt verileri TRABİS Whois sunucusu üzerinden çekilir.
| Kriter | RDAP (Modern Standart) | Klasik Whois (Port 43) |
|---|---|---|
| Veri Formatı | Yapılandırılmış JSON çıktısı | Kayıt operatörüne göre değişen düz metin |
| İletişim Güvenliği | HTTPS şifreli bağlantı | Şifresiz TCP 43 portu |
| Dil ve Karakter Desteği | Yerleşik UTF-8 ve IDN desteği | Sunucuya bağlı sınırlı kodlama |
| Kapsam | ICANN akredite küresel TLD uzantıları | Henüz RDAP sunmayan ülke uzantıları (örn. .tr) |
Whois Sonuçları Nasıl Okunur?
Bir alan adını sorguladığınızda dönen temel parametreler, sitenin yaşı ve teknik yönetim geçmişi hakkında net işaretler verir. Çıktıda yer alan başlıca alanları üç grupta değerlendirebilirsiniz.
Kayıt kuruluşu ve iletişim katmanı
Registrar satırı, alan adının satın alındığı ve yenileme işlemlerinin yürütüldüğü ICANN veya TRABİS akredite firmayı gösterir. Alan adı transferi veya DNS sorunlarında destek alınacak kurum buradan tespit edilir. Registrant bölümü ise gizlilik servisi açık değilse alan adı sahibinin unvanını ve idari temas bilgisini listeler.
Tescil, güncelleme ve bitiş tarihleri
Oluşturulma tarihi (Creation Date) alan adının ilk kez ne zaman kaydedildiğini, son güncelleme tarihi (Updated Date) DNS veya sahip bilgisi değişikliği yapılan son günü belirtir. Bitiş tarihi (Registry Expiry Date) ise mevcut tescil süresinin dolacağı zamanı gösterir ve kalan gün hesabı bu tarih üzerinden yapılır.
Yetkili isim sunucuları ve DNSSEC durumu
Name Servers (NS) satırları, alan adının hangi hosting şirketine veya Cloudflare gibi bir DNS sağlayıcısına bağlı olduğunu ortaya koyar. RDAP yanıtlarında ayrıca DNSSEC imzasının aktif olup olmadığı bilgisi de yer alır.
EPP Durum Kodları ve Alan Adı Yaşam Döngüsü
Whois ve RDAP çıktılarındaki en önemli satırlardan biri EPP durum kodlarıdır. Özellikle alan adı transferi yaparken veya bir site aniden erişilemez hale geldiğinde aşağıdaki kodlara bakmak sorunun kaynağını hızla ortaya çıkarır:
| EPP Durum Kodu | Teknik Anlamı | Yapılması Gereken İşlem |
|---|---|---|
| ok / active | Alan adında aktif bir kısıtlama yoktur | Yetkisiz transferlere karşı transfer kilidini açın |
| clientTransferProhibited | Alan adı sahibi isteğiyle transfer kilidi aktiftir | Taşıma yapılacaksa panelden kilidi kapatıp EPP kodu alın |
| clientHold / serverHold | DNS yayını durdurulmuştur, site ve e-postalar açılmaz | Ödeme eksikliğini veya ICANN doğrulama e-postasını kontrol edin |
| redemptionPeriod | Süre bitmiş ve kurtarma cezası dönemi başlamıştır | Standart yenileme yerine kurtarma ücreti ödenmelidir |
| pendingDelete | Kurtarma süresi dolmuş, alan adı silinme sırasındadır | Yenilenemez; süreç bitiminde genel tescile açılır |
Süresi dolan bir gTLD alan adı hemen boşa düşmez. Bitiş tarihinin ardından genellikle 0 ila 45 günlük yenileme yetki süresi (Auto-Renew Grace Period), ardından yaklaşık 30 günlük kurtarma dönemi (Redemption Grace Period) ve son olarak 5 günlük silinme bekleme süreci (Pending Delete) işler. Kesin süreler uzantıya ve kayıt kuruluşuna göre değişebilir; ancak standart döngü ortalama 75-80 gün civarında tamamlanır.
Whois Gizliliği ve Sık Yapılan Hatalar
Avrupa Birliği GDPR ve Türkiye'deki KVKK düzenlemeleri nedeniyle pek çok tescil firması bireysel sahip bilgilerini varsayılan olarak gizler ve çıktıda Redacted for Privacy ifadesini gösterir. Gizlilik koruması açık olsa bile kayıt tarihi, bitiş tarihi, registrar adı ve DNS sunucuları şeffaf biçimde görünmeye devam eder.
Alan adı yönetiminde sık karşılaşılan iki hata ciddi erişim kesintilerine yol açar. Birincisi, ICANN'in 15 gün kuralı uyarınca yeni kayıtlarda veya sahip e-postası değiştirildiğinde gelen doğrulama bağlantısını onaylamamaktır; süresi içinde doğrulanmayan alan adları clientHold durumuna düşer. İkincisi ise transfer kilidini kapalı bırakarak alan adını yetkisiz taşıma riskine açık tutmaktır.
Dolu Bir Alan Adını Satın Alma ve Transfer Süreci
Sorguladığınız alan adı alınmış görünüyorsa, önce bitiş tarihine ve son güncelleme hareketine bakarak projenin aktif kullanılıp kullanılmadığını değerlendirin. Sahibine ulaşmak için açık iletişim e-postasını ya da kayıt firmasının gizlilik üzerinden mesaj yönlendiren iletişim formunu kullanabilirsiniz. Anlaşma sağlandığında ödemeyi doğrudan havale ile yapmak yerine lisanslı emanet (escrow) servislerini tercih etmek hem alıcıyı hem satıcıyı korur. Transfer aşamasında satıcının clientTransferProhibited kilidini kaldırması ve size tek kullanımlık EPP/Auth kodunu iletmesi gerekir.
Domain Analizinden Sonraki Teknik Kontroller
Alan adının sahiplik ve DNS bilgilerini doğruladıktan sonra altyapı incelemesini genişletebilirsiniz. İlgili domaine bağlı aktif veya unutulmuş alt servisleri görmek için Subdomain Bulucu aracını çalıştırabilirsiniz. Yeni yayına alacağınız bir sayfanın arama sonuçlarında kesilmeden görünmesi için ise Google SERP Önizleme Aracı ile başlık genişliğini ölçebilir, kapsamlı teknik analiz için SEO Hizmeti sayfamızı inceleyebilirsiniz. Küresel RDAP kayıtları hakkında resmi doğrulama için ICANN Resmi RDAP Sorgulama Sistemi de referans alınabilir.